Deniz Gezmiş etiketine sahip kayıtlar gösteriliyor. Tüm kayıtları göster
Deniz Gezmiş etiketine sahip kayıtlar gösteriliyor. Tüm kayıtları göster

Hasan Yalçın: Bizim Deniz


Beyazıt Meydanı’ndaki asırlık çınar!

Gölgede oturup Mao ve Che Guevara kitapları okuyan o genç üniversiteliyi anımsıyor musun şimdi?

Üniversite amfileri!

Deniz’in inançlı sesi midir hala duvarlarınızda yankılanan? Sonra Laleli sokakları, Taksim Meydanı, Gümüşsuyu, Dolmabahçe, Beyoğlu, Samsun-Ankara karayolu… Kendisinden bir saat önce rüzgârı gelen o devrimci militanı özlüyor musunuz?

Romen kızı, Romen kızı!

Kardeşin var mı?

1967 yılında geldiği İstanbul’da, Mao’yu sevmediğini söylemek gafletinde bulunduğu için Deniz’in sevgilisi olma şansını kıl payı kaçıran o güzel Romen kızı şimdi nerelerde acaba? Hangi acıları çekmiştir? Mao’yu yeteri kadar öğrenmediği için pişman mıdır? Kuşadası’nın, Burhaniye’nin, Ayvalık’ın yoksul zeytinci köylüleri, hiçbir düzen politikacısına benzetemediğiniz; daha doğrusu sesindeki içtenliği hemen yakalayıp kendinizden biri olduğunu bildiğiniz o heyecanlı genç propagandacının Deniz Gezmiş olduğunu sonradan aranızda hiç konuştunuz mu?

Ya polis?

60’larda Toplum Polisi vardı. Deniz ve zamanın gençliği, Toplum Polisi’ne ‘’Fruko’’ derdi. Gençlik hareketindeki moral üstünlüğüne ne müthiş bir vurgu. O dönemin polis memurları şimdi emekli olmuşlardır. Emekli kıraathanelerinde kim bilir kaç eski polis, o sokak kavgalarını bire bin katarak anlatmış, ‘’O başkaydı, o cesurdu, mertti’’ diye Deniz’den söz etmiştir, söz etmektedir.

Coniler!

Hele onlar şimdi ilerlemiş yaşlarında bile Deniz ve arkadaşlarını mutlaka anıyorlardır!

Nasıl anmasınlar ki, 1968 Temmuz’unda, işbirlikçiler tarafından hazır edilmiş fahişelerin sıcacık kollarını hayal ederek geldikleri İstanbul, onlara müthiş bir sürpriz hazırlaşmıştı. Dolmabahçe’de denizin soğuk sularını boyladılar.

Amerikan 6. Filosu şimdi de geliyor Türkiye limanlarına. Bugünün Conileri herhalde kendi Deniz Gezmiş’lerini arıyorlar İstanbul’da, Antalya’da, İzmir’de avare caddeleri arşınlarken!

Gazetelerde haber: ‘’Yeni Amerikan Büyükelçisi Robert W. Commer’in Türkiye’ye gelişi İstanbul ve Ankara’da gençlerin büyük protesto gösterilerine yol açmıştır. Yeşilköy Havaalanı’nda Büyükelçi’yi protesto için toplanan gençler, toplum polisi ile dövüşmüşler; Ankara’da ise Commer’i karşılamaya gelen Amerikan Yardım Heyeti’nden General Lynn’in kafasına bardak fırlatmışlardır. Gençlerden 15’i tutuklanmıştır.’’

Sonra Deniz’i Samsun’dan Ankara’ya doğru yürürken görüyoruz. Elinde hüzünlü bağımsızlık bayrağı. Yürüyüşün adı: ‘’Tam Bağımsız Türkiye İçin Mustafa Kemal Yürüyüşü’’

Bağımsızlık!

Bağımsız Türkiye!

Tam Bağımsız Türkiye!

Deniz, Türkiye devriminin can damarını yakalamıştı.

Türkiye’nin o zamanki rakamla 36 milyon insanının en önemli talebini bayrak yapmıştı kendine.

‘’Morrison Süleyman!’’

‘’Bağımsızlık istiyoruz!’’

‘’Yankee Go Home!

Deniz’lerin sloganları böyleydi. O dönem gençliğinin.

Bill’in Çiller’i, şimdi emperyalist Amerika’yı ikinci vatanı ilan ediyor! Tersaneler, demir çelik ve lastik fabrikaları, enerji tesisleri ve PTT satışta… İki darbeden sonra Türkiye sömürgeleştirilme sürecine sokulmuş! Deniz Gezmiş Türkiye’si, emperyalizme ve işbirlikçilerine karşı yeniden ayağa kalkıyor!

‘’Biz Amerikan emperyalistlerine ve onun işbirlikçilerine karşı sokak, meydan ve üniversitelerde sonuna kadar tam bağımsız… ve gerçekten demokratik Türkiye için mücadele edeceğiz.’’

Deniz Gezmiş’in ve 68 gençliğinin andıdır bu. Deniz öldürüldü. Ant, bir bayrak gibi dalgalanmakta. Daha yakıcı olarak, daha büyük bir önemle! Zonguldak’ta, İstanbul tersanelerinde, Ankara meydanlarında, caddelerinde…

12 Mart darbecileri! Sıkıyönetim savcı ve yargıçları!

Parlamentonun onurunu asker postallarının altına Isparta halısı gibi serdikten sonra, Bayar ve Menderes’in intikamını almak üzere Deniz’leri asmaya koşan ‘’Sayın’’ mebus takımı!

Deniz Gezmiş’i anımsıyor musunuz şimdi?

Vicdanınızda bir küçük kımıldama oluyor mu?

Peki, Deniz’in mahkemelerdeki şu sözlerini zaman zaman düşünüyor musunuz: ‘’Varlığımızı hiçbir karşılık beklemeksizin Türkiye halkları ve devletinin bağımsızlığına armağan etmiş bulunuyoruz.’’

Ve ey cellât!

‘’Elim kırılsaydı’’ dediğin olmuş mudur, geçen şu yirmi iki sene içinde, hiç! Elin kırılsaydı!

Filistin!

ODTÜ’de bir odaya kapanıp gerilla örgütleme çalışmaları!

Banka soygunu!

Amerikalı kaçırma!

Bir küçük kahramanlar birliğiyle dağlara çıkıp halkı harekete geçireceğine dair çocukça inanış!

Biz o dönemin Deniz’inden söz etmiyoruz. O dönemin Deniz’inden, hatalardan tabii ders çıkarıyoruz.

Konuştuğumuz Deniz ise başkadır. Bağımsızlık mücadelesinin Deniz’i! Gençlik kitlelerinin lideri olan Deniz! ‘’Gerçek kahraman kitlelerdir’’ diyen genç devrimci. İşte o Deniz’den konuşuyoruz.

Halkın Deniz’inden.

Bizim Deniz’den.

Devrimci Hukukçular Örgütü’nün eski üyeleri!

DÖB’lüler!

Dev-Genç’liler!

Cümle 68’liler!

Peki, siz hatırlıyor musunuz Deniz’i?

Hatırlıyorsunuz tabii. Hem de sık sık.

Ama nasıl?

Geçmişte kalan çocukça bir çılgınlık olarak mı?

Yeni Dünya Düzeni içinde serbest piyasa yükselirken kullanılacak bir fiyat unsuru haline getirerek mi?

Politika basamaklarını tırmanırken, ihale alırken, büfe kapatırken mi?

Yoksa içki sofralarında meze yapmak üzere mi?

İç çekerek çocuklarınıza anlatarak mı?

Nasıl?

İçinizdeki Deniz yaşıyor mu?

Türkiye için dövüşüyor musunuz? Bağımsızlık ve devrim ateşi ruhunuzu kavuruyor mu? Şimdi daha fazla olarak!

68 geçmişte değil çünkü.

68 gelecekte.

68, 1968’de değil, 68 şu andır!


Hasan Yalçın

Aydınlık, 30 Nisan 1994, 358. Sayı


Deniz Gezmiş yakalanınca niçin ilk önce Doğu Perinçek ile görüştü?

Deniz Gezmiş ve Hüseyin İnan, daha tutuklanma mahkemesine çıkmadan Ankara Ulucanlar Cezaevi’ne getirilir getirilmez, bana vekâletname yolladılar. Onlarla yakalanmalarından sonra ilk görüşen oldum. Onların adına basın toplantısı yaptım. Peki niçin Doğu Perinçek’i aramışlardı? Mahir Çayan da radar üssündeki İngilizleri kaçırmadan önce Doğu Perinçek’i arıyor. Ne var ki, o sırada Söke’de Beş Parmaklar’dayım. Peki niçin beni aramışlardı?
Bu başlığı sıkılarak attım. Ancak Türkiye çetin mücadele koşullarına girerken, gençliğimize borçlarımız var. Böyle dönemlerde,
Bir: Haklı zeminde,
İki: Gereğinde ateşkesler yapan, dalga dalga ilerleyen,
Üç: Demiri tavında döven
bir eylem çizgisi izlemek başarının şartıdır.
Doğru Eylemin bu üç temel ilkesini ilerde işleriz.
Bu konuda insanlığın binlerce yıllık deneyimi var, ancak asıl öğretici olan, kendi pratiğimizdir. 1971 ile 1968 eylemlerini birbirine karıştırmak, büyük hatadır. 1968 gençlik hareketi, bir doruktur ve büyük başarı kazanmıştır. 1971 ise, kitle hareketinin dibe vurduğu bir dönemdeki bireysel çıkışlardır ve acı yenilgiyi temsil eder. 1960’ların gençlik hareketinde yıldızlaşan Deniz Gezmiş gibi arkadaşlarımızın 1971 deneyimini incelemek, düne ait değil, önümüze ışık tutan bir görevdir.
Deniz Gezmiş ve Hüseyin İnan’ın vekâletnamesi geliyor
Deniz Gezmiş yakalandığı zaman, cezaevine görüşmek için çağırdığı ilk arkadaşıyım. Bunun bir nedeni var.
De­niz, Amerikancı 12 Mart Darbesinden beş gün sonra 17 Mart 1971 gü­nü Şar­kış­la ya­kın­la­rın­da çev­re­si sa­rı­la­rak ya­ka­lan­dı. Ön­ce Kay­se­ri’ye, ora­dan An­ka­ra’ya ge­ti­ril­di. Bu ara­da Hü­se­yin İnan da, Kay­se­ri’nin Sa­rız il­çe­sin­de ya­ka­lan­dı. Yusuf Arslan da yaralı olarak yakalanmıştı, fakat o hastanede idi.
De­niz ve Hü­se­yin’in An­ka­ra Em­ni­ye­ti’nde ve sav­cı­lık­ta sor­gu­la­rı ya­pıl­dı. 4 Ni­san 1971 gü­nü Mah­ke­me­ye çı­ka­rıl­dı­lar ve hak­la­rın­da­ki gı­ya­bi tu­tuk­la­ma ka­ra­rı yüz­le­ri­ne okun­du.
De­niz Gez­miş ve Hü­se­yin İnan, An­ka­ra Ulu­can­lar Ce­zae­vi’ne ge­ti­ri­lir ge­ti­ril­mez, ba­na ve­kâ­let­na­me yol­la­dı­lar. Ve­kâ­let­na­me­nin ta­ri­hi 25 Mart 1971. Tu­tuk­la­ma ka­ra­rı­nın yüz­le­ri­ne okun­ma­sı 4 Ni­san 1971. De­mek ki, ve­kâ­let­na­me­yi henüz gözaltındayken, tutuklanmalarından 10 gün ön­ce yol­la­mış­lar.

İki yıl önce kaybettiğimiz ya­zar ve mi­mar ar­ka­da­şım Şük­rü Gün­bu­lut’un an­ne­si Mevlüde Günbulut’un Şar­kış­la köy­le­rin­den yaz­dı­ğı o gü­zel şi­ir ta­ri­he geç­miş­tir, De­niz Gez­miş ya­ka­la­nın­ca “Avu­ka­tı ben olay­dım” der. İş­te Gün­bu­lut an­ne­nin o gıp­tay­la bak­tı­ğı “ilk avu­kat” ben ol­dum. An­cak bir ay son­ra biz­ler hak­kın­da da tu­tuk­la­ma ka­ra­rı çık­tı­ğı ve aran­dı­ğı­mız için, Ha­lit Çe­lenk ağa­be­yi­mi­zin ön­der­li­ğin­de o avu­kat eki­bi­nin için­de yer ala­ma­dım. Za­ten ha­ya­tım­da hiç avu­kat­lık yap­ma­dım. Ben, De­niz Gez­miş’in 6 Ma­yıs 1972 gü­nü idam edil­me­si sı­ra­sın­da Sö­ke Beş­par­mak dağ­la­rın­da idim. Da­ha son­ra An­ka­ra’ya gel­dim ve ya­ka­lan­dım.
De­niz’den Yıl­dı­rım Tel­graf: “Ace­le Gel”
De­niz’den, tu­tuk­lan­ma­sı ka­ra­rı­nın yü­zü­ne okun­du­ğu 4 Ni­san’dan dört gün son­ra, 8 Ni­san 1971 gü­nü sa­at 17.15′te bir yıl­dı­rım tel­graf al­dım. Ve­kâ­let­na­me­yi ve tel­gra­fı 40 yıl­dır sak­la­rım.
Kır­mı­zı tel­graf kâ­ğı­dı­nı hız­la açı­yor ve oku­yo­rum: “Ace­le gel”: Tam De­niz­lik bir cüm­le.

Ertesi sabah erkenden cezaevinin kapısındayım. Önce Deniz’i çağırdım.
Deniz’le kucaklaştık. Hüzünlüydük, ama hayat devam ediyordu. Avukat görüşme odasındaki sohbetimiz üç buçuk saat kadar sürdü. Sabah 9′dan öğlen 12.30′a kadar.
Öğlen arasında yarım saat kadar da Hüseyin İnan’la görüştüm.
Deniz ve Hüseyin adına basın toplantısı yapıyorum
Deniz ve Hüseyin, onlar adına bir basın toplantısı yapmamı istediler. Benim onların sözcüsü olmamı önerdiler. 10 Nisan 1971 günü basın toplantısını yaptım.
Bugün Denizin büyük büyük resimlerini basan, diziler yayımlayan gazeteler, Deniz Gezmiş ve Hüseyin İnan’ın hücrelere atıldıkları ve açlık grevine başladıkları haberine tek sözcükle olsun yer vermediler. Denizler adına yaptığım basın toplantısını bir tek elinizdeki gazete yayınladı. O zaman haftalık çıkıyordu (Proleter Devrimci Aydınlık, 13 Nisan 1971).
Deniz Gezmiş’in 1971 dersleri değerlendirmesi
Deniz ile Ulucanlar Cezaevi’nde üç buçuk saatlik o son görüşmemizi 1975 yılında ve daha sonra Halkın Sesi dergisinde de yazdım (6 Mayıs 1975). Üç buçuk saat konuştuğumuz konu, THKO döneminde yaptıkları eylemler, banka soygunları vb. oldu. Deniz Gezmiş, 1970 yılına kadar çok başarılı bir gençlik mücadelesi önderiydi. İstanbul’da Millî demokratik devrimi savunan gençlerin başındaydı. Atatürk gençliğinin devrimcisiydi. Birleştiriciydi. Mücadelesi toplumda haklı bulunuyordu ve büyük sevgi toplamıştı.
1970’ten sonra gençlik içinde sabırsızlık baş gösterdi, silahlı mücadele rüzgârı esti, daha doğrusu estirildi. Kuvvet toplamaya değil, kuvvetleri dağıtmaya hizmet eden eylemler boy verdi ve bu konuda bir yarış da başladı. İşçi Partisi’nin gençliğin devrimciliğini dışlayan yanlış çizgisi nedeniyle otoritesi dağılmıştı. Bu arada eski tüfek ağabeylerimiz de sorumluluk üstlenmediler ve gençliği uyarmadılar.
O koşullarda bu aceleci ve maceracı çizginin yol açacağı sonuçları biz Aydınlıkçılar anlattık. Dev-Genç’in 1969 sonundaki ve 1970 sonundaki kurultayları bu konuda sert tartışmalara sahne oldu. Deniz ile özel görüşmelerimde, ona olabildiği kadar sert uyarılarda bulundum. Hepsini uslu uslu dinledi ama bir yola girmişti, “Bir de bunu deneyelim” havasındaydı. Bu konuların hikâyesini merak edenler, Arkadaşım Deniz Gezmiş başlıklı kitaptan okuyabilirler.
Deniz Gezmiş’in yakalandıktan sonra herkesten önce Doğu Perinçek ile görüşmesinin nedeni, o uyarılardır. Deniz, kendi bir yıllık deneyimiyle 1971 çizgisindeki maceracılığı gördü ve kendisine yakışan dürüstlükle saptadı. En son idama giderken babasına yazdığı mektup doğru okunursa, çıkardığı dersi anlamak isteyenler için oraya da yazdı.
Deniz Gezmiş ve Hüseyin İnan’ın kendileri adına basın toplantısı yapmamı istemeleri de, o kısa deneyimin sonucudur.
9 Nisan 1971 günü Ulucanlar Cezaevi’nin kapısından arkadaşlarımı görmenin ferahlığıyla çıktım. Nereden bilebilirdim Deniz ve Hüseyin ile son kez görüştüğümü.
Sıkıyönetim ve Balyoz Harekâtı
Bir ay 10 gün sonra İstanbul 1. Ordu Sıkıyönetim Komutanlığı 65 kişi hakkında arama kararı çıkarttı. Tarih 18 Mayıs 1971. İki gün önce Mahir Çayan ve arkadaşları İsrail’in İstanbul Başkonsolosu Efraim Elrom’u kaçırmışlardı. İstanbul Sıkıyönetim Komutanlığı’nın 65 kişilik listesinde Aydınlıkçılardan sekiz arkadaş bulunuyorduk. Listede bazı DİSK yöneticileri, TİP içindeki Kürt aydınları, yazarlar, Mahir Çayan ve arkadaşları, Mihri Belli, Hikmet Kıvılcımlı, Doğan Avcıoğlu ve Devrim grubu ile üniversite hocaları vardı. Sıkıyönetim ilan edilmiş ve Balyoz Harekâtı başlamıştı. Denizlerin yargılanması bir yıl bile sürmedi.
1972 baharında Mahir Çayan Ankara’da beni arıyor
1972 yılı ilkbaharı, bir sonbahar olmuştur.
Deniz, Hüseyin ve Yusuf’un ölüm cezalarının infaz edilmesine ilişkin TBMM Kararının alınmasından önceki günlerde, Mahir Çayan, Ankara’da beni arıyor. Ancak bana ulaşamıyorlar. Çünkü ben o sıra Söke Beşparmak dağlarında idim. Bu olayı Mahir Çayan’ın evinde kaldığı ODTÜ’nün sevilen devrimci gençlerinden Hülagü Bulguç, gençlik tarihçisi Turhan Feyizoğlu’na anlatıyor (Bkz. Turhan Feyizoğlu, Mahir, Ozan Yayıncılık, s. 509). Hülagü, THKP/C’liydi. ODTÜ’nün önde gelen devrimci gençleri arasındaydı. Ağabeyi Mengü Bulguç’u da özlemle anıyorum, İTÜ’nün örnek devrimcilerindendi.
Mahir Çayan, Ünye Radar İstasyonundaki iki İngiliz ve bir Kanadalıyı kaçırmadan önce niçin beni aramıştı? THKP/C’nin ilk kuruluşunda yer alan Kamil Dede arkadaşımla birkaç kez konuştuk bunu. Çünkü o yanlış eylemden Mahir Çayan’ı vazgeçirecek insandım. O da biliyordu, omuzlarından tutar sarsardım onu, yanlış yaptığını söyler, o eylemi önlerdim.
Mahir, o eylemin “Bilimsel Sosyalizmde yeri olmadığını” çevresindekilere söylüyor. Ancak birbirlerine “Yanlış yapıyoruz” diyemiyorlar. Yine Mahir’in çevresindekilerin anlattığına göre, “Herkes kendisine korkak denmesinden korkuyor.” Bunlar, çok önemli derslerdir.
Büyük fedakârlıklarla kazanılan dersler
Doğru eylem çizgisini savunmak, yalnız akıl işi değil, aynı zamanda cesaret işidir. Türkiye Gençlik Birliği (TGB), yıllardır yürüttüğü pratikle Türkiye’de gençlik hareketinin kahramanlık çağından akıl çağına geçtiğini gösteriyor. Bu, paha biçilmez bir gelişmedir. Kalıcı olan ve başarıya giden cesaret, Gençlik Hareketinin büyük fedakârlıklarla ve bedel ödeyerek ulaştığı bir aşamadır. Deniz Gezmiş ve Mahir Çayan gibi arkadaşlar, hayatlarını ortaya koyarak bize çok önemli dersler bıraktılar.
KİTAP
1968 ve 1971 Gençlik Hareketinin değerlendirmesini dönemin önde gelen gençlik önderi Deniz Gezmiş’in yakın arkadaşlarından İstanbul Teknik Üniversitesi Öğrenci Birliği’nin unutulmaz başkanı Hasan Yalçın’dan okuyunuz


DENİZ GEZMİŞLER’İN SAVUNMASINDAN
“Mustafa Kemal’in idealini devam ettiriyoruz”
“Tür­ki­ye’de gaf­let, da­la­let ve hat­ta hı­ya­net için­de bu­lu­nan­lar var­sa, bun­lar an­cak Ame­ri­kan em­per­ya­liz­mi ile iş ya­pan çı­kar­cı­lar­dır. (…)
“Biz 50 se­ne ev­vel Kur­tu­luş Sa­va­şı ver­miş bir ül­ke­nin ço­cuk­la­rı­yız. … çok iyi bi­li­riz ki Tür­ki­ye Kur­tu­luş Sa­va­şı­nı yap­mak için Sam­sun’a çı­kan­la­ra İs­tan­bul Ör­fi İda­re­sin­ce ve Mah­ke­me­le­rin­ce idam ce­za­sı ve­ril­miş­tir. Ve yi­ne bil­mek­te­yiz ki, Kur­tu­luş Sa­va­şı ya­pıl­dı­ğı sı­ra­da İs­tan­bul’da bu­lu­nan­lar bun­la­rı ya­pan­la­ra eş­kı­ya de­miş­tir. (…)
“Bu mem­le­ket­te Mus­ta­fa Ke­mal’e ger­çek­ten sa­hip çı­kan var­sa on­lar da biz­le­riz. Onun is­tik­la­li tam Tür­ki­ye ide­ali­ni yal­nız­ca biz de­vam et­ti­ri­yo­ruz.”

Doğu Perinçek
Aydınlık